Artykuł sponsorowany

Kiedy przewoźnik może uwolnić się od odpowiedzialności za uraz pasażera w autobusie

Kiedy przewoźnik może uwolnić się od odpowiedzialności za uraz pasażera w autobusie

Uraz doznany przez pasażera w jadącym autobusie nie przesądza automatycznie o pełnej odpowiedzialności przewoźnika za powstałą szkodę osobową. Podstawę ewentualnych roszczeń stanowi wprawdzie obiektywna zasada ryzyka, jednak spór w praktyce prawniczej niemal zawsze koncentruje się na przesłankach wyłączających ten mechanizm. Weryfikacja dokładnych okoliczności zdarzenia drogowego pozwala ustalić ostateczny rozkład odpowiedzialności cywilnej za wypadek w transporcie zbiorowym.

Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka

Przewoźnik prowadzący przedsiębiorstwo transportowe odpowiada za szkodę na osobie pasażera wyrządzoną ruchem pojazdu mechanicznego. Podstawę prawną roszczeń stanowi art. 435 § 1 w powiązaniu z art. 436 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tymi przepisami podmiot wprawiający swoje przedsiębiorstwo w ruch za pomocą sił przyrody ponosi odpowiedzialność całkowicie niezależnie od własnej winy. Poszkodowany podróżny nie musi zatem udowadniać bezpośrednich błędów kierowcy. Wystarczy rzetelnie wykazać ścisły związek przyczynowy między doznanym urazem a ruchem autobusu oraz określić mierzalny rozmiar zaistniałej szkody. Samo pojęcie ruchu obejmuje nie tylko fizyczne przemieszczanie się pojazdu, ale także momenty wsiadania i wysiadania.

Firma transportowa może uwolnić się od obowiązku naprawienia szkody wyłącznie poprzez udowodnienie jednej z trzech przesłanek egzoneracyjnych. Ciężar przeprowadzenia takiego dowodu spoczywa w całości na przewoźniku lub obsługującym go zakładzie ubezpieczeń.

Pierwszą przesłanką zdejmującą odpowiedzialność z przewoźnika jest siła wyższa. Orzecznictwo cywilne definiuje ją jako zdarzenie zewnętrzne, niemożliwe do przewidzenia i zapobieżenia przy zastosowaniu współczesnej wiedzy oraz techniki. Standardowe przykłady obejmują uderzenie pioruna, trzęsienie ziemi lub ekstremalne zjawisko pogodowe o przemożnym charakterze. Zwykłe warunki atmosferyczne, w tym rzęsisty deszcz czy standardowe zimowe oblodzenie jezdni, nie spełniają tego surowego wymogu prawnego.

Kolejnym czynnikiem wyłączającym roszczenia jest wyłączna wina poszkodowanego. Taka sytuacja zachodzi w przypadkach, gdy zachowanie samego pasażera stanowi absolutnie jedyną przyczynę powstania obrażeń ciała. Ilustruje to rażąco lekkomyślne przemieszczanie się po ruszającym pojeździe bez trzymania się uchwytów, przy jednoczesnym braku nietypowych manewrów ze strony kierowcy. Sąd powszechny zawsze bada, czy wina podróżnego była w ujęciu przyczynowym w stu procentach wyłączna. Element ten nie może stanowić jedynie czynnika współistniejącego z ewentualnymi zaniedbaniami obsługi pojazdu.

Ostatnia przesłanka sprowadza się do wyłącznej winy osoby trzeciej. Występuje ona w sytuacji, gdy działanie zupełnie innego uczestnika ruchu drogowego stanowi ostateczną przyczynę gwałtownego zdarzenia. Dotyczy to na przykład klasycznego wymuszenia pierwszeństwa przejazdu przez kierowcę samochodu osobowego. Taki manewr na drodze często zmusza kierowcę autobusu do awaryjnego hamowania, co bezpośrednio skutkuje groźnym upadkiem pasażerów. Uchwała Sądu Najwyższego z 26 lipca 2017 roku (III CZP 30/17) wskazuje wyraźnie, że przesłanka ta działa także w przypadku niezidentyfikowanego sprawcy. Uwolnienie przewoźnika wymaga jednak wykazania bardzo wysokiego prawdopodobieństwa wyłącznej winy tego nieznanego kierowcy.

Dowody określające granicę odpowiedzialności

Ustalenie faktycznej obecności konkretnej przesłanki egzoneracyjnej wymaga szczegółowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego. Podstawowe znaczenie przypisuje się zawsze policyjnym notatkom ze zdarzenia drogowego oraz zeznaniom naocznych świadków. Kluczowe i często ostateczne okazują się jednak nagrania z wewnętrznego monitoringu pojazdu lub miejskich kamer umieszczonych w pobliżu przystanku. Weryfikacji podlega także pełna dokumentacja medyczna pacjenta. Szpitalne karty informacyjne oraz wyniki badań obrazowych potwierdzają dokładny mechanizm urazu i zbieżność czasową z wypadkiem komunikacyjnym. Sądy nierzadko posiłkują się również opiniami biegłych do spraw rekonstrukcji wypadków drogowych. Te wszystkie składowe pozwalają precyzyjnie oddzielić odpowiedzialność przypisaną przewoźnikowi od wyłączeń narzuconych przez działanie siły wyższej czy błędy obcych osób.

Działająca w Krakowie Kancelaria Effect zajmuje się praktyką z zakresu ubezpieczeń cywilnych i oferuje poszkodowanym bezpłatną analizę sprawy. Zespół weryfikuje zgromadzone dokumenty medyczne oraz policyjne pod kątem ewentualnej obecności przesłanek egzoneracyjnych. Obiektywna ocena dowodów pomaga rzetelnie określić, czy odszkodowanie za wypadek w autobusie ma szansę na skuteczną realizację w standardowym procesie likwidacji szkody. Przeprowadzana analiza obejmuje zidentyfikowanie podmiotu faktycznie ponoszącego pełną odpowiedzialność cywilną za dany incydent komunikacyjny.

Finansowa odpowiedzialność przewoźnika za obrażenia odniesione przez pasażera w miejskim lub międzymiastowym autobusie zależy od precyzyjnej weryfikacji przesłanek wyłączających. Sam fakt doznania szkody podczas transportu zbiorowego uruchamia wprawdzie mechanizm zasady ryzyka, jednak firmy transportowe często bronią się wykazaniem rażącej winy poszkodowanego lub niebezpiecznych błędów innych uczestników ruchu. Ostateczny wynik merytorycznego sporu o świadczenia kompensacyjne niemal zawsze sprowadza się do rzetelnego zabezpieczenia dostępnego materiału dowodowego. Prawidłowo odtworzony przebieg wypadku komunikacyjnego pozwala jednoznacznie wskazać podmiot, na którym rzeczywiście spoczywa prawny ciężar naprawienia wyrządzonej szkody osobowej.